ХАТНА УСТАЛАРИ – УСТОЗЛАРИМ
Тиб илмида, хусусан жарроҳлик йўналишида илк устозим падари бузрукворим Иброҳим Бекмирзоевич бўладилар. Отажоним “Доктор Шерназаров” номи билан танилиб, болалар жарроҳи бўлсаларда, барча ёшдаги ва турли йўналишдаги беморларни даволайдилар, бош мия ва юракдан бошқа барча аъзоларда жарроҳлик амалиётларини бажарадилар, тиббиёт олийгоҳида талабаларга болалар жарроҳлиги йўналишида дарс бериб, маърузалар ўқиб келадилар. Шу сабаб, камина ҳам отажонимга ихлос қилиб жарроҳлик йўналишини танлаганман, Тошкент тиббиёт академиясида оператив жарроҳлик ва топографик анатомия фанидан талабаларга дарс берганман. Ҳозирда эса хусусий клиникада, яъни хатна марказида жарроҳ, асосий хатна мутахассиси сифатида фаолият олиб боряпман. Ушбу марказда икки йил олдин устоз Шаюсуп Шаисламович билан танишдим ва бу давр ичида хатна бўйича усулларимизни бирлаштириб, янги – нисбатан такомиллашган услубни ишлаб чиқдик. Устозимни доим соғлом, содда ва табиий ҳаёт тарзини олиб боришга интилган шахс сифатида топганман. Улар 70 ёшда бўлишига қарамай (1952 й.т.) ҳозирда ҳам (45 йилки) болаларни хатна қилиб келадилар, Аллоҳ умрларини хайрли ва баракотли қилсин. Устоз Шаюсуп Шаисламович илк бор хатна жараёнини халқ табибларидан кўриб, бу суннат амални халқ ичида кузатиб келганлар. 1970-1976 йиллар Тошкент тиббиёт институтини якунлагач, шифохона шароитида циркумцизия (хатна) амалиётини устозлари Абид Ахмедович Ильхамовдан кўриб ўрганганлар. 1977 йилдан бошлаб ўзлари мустақил жарроҳлик усулида хатна қилиб бошлаганлар. Жарроҳ-шифокор касбларидан келиб чиқиб, хатна борасида мавжуд бўлган муаммоларга ечим излаб, ўзлари хатна учун махсус асбоб-ускуналар ихтиро қилганлар. Хатна учун 1978 йил ясаган қисқичлари “Зажим Махмудова” номи билан патентлашга арзийдиган асбоб ҳисобланади. Ушбу қисқич ишлаб чиқилгунга қадар хатна жараёнида тикиш амалиётини бажариб келганлар. Махсус қисқич ёрдамида эса хатналарни чоксиз, яъни игна-ипсиз ўтказиш имкони пайдо бўлди. Хатнадан сўнг қонашни олдини олиш мақсадида устоз Шаюсуп Шаисламович анча изланишлар олиб борганлар. 1984 йил хатнада куйдириш усулларини қўллаб бошлаганлар. Илк бор қўллаган ультратовушли пичоқлари хатна жараёнида етарлича гемостазни (қон тўхтатиш) таъминлай олмагач, физика ва кибернетика институтлари мутахассисларига мурожаат қилганлар. Аммо бундан бирор натижа чиқмагач, охири ўзлари “дарахт куйдирувчи аппарати” (выжигатель по дереву) асносида 1999 йил илк бор қўлбола “қизиган пичоқ” ускуналарини ясаганлар. Унга ҳароратни бошқарувчи термореле ўрнатганлар. Илк бор бу каби термоскальпель 1976 йил америкаликлар томонидан кашф қилинган бўлиб, унинг аналогини Ўзбекистонда ихтиро қилиш устозга насиб қилган экан. Қонсиз кесишни имкониятини берувчи ушбу ускуна ҳозирга келиб замонавий термокоагулятор аппарати кўринишига келган. Устоз айтадиларки, коагуляция эффектига (қонни қуюлтириб тўхтатиш) эришиш учун кесувчи ускуна 90 градус иссиқликни таъминлаши етарли бўлади. Аммо электрпичоқ тўқима билан контактга кириши заҳоти унинг бироз совиши кузатилади, шу сабаб уни 150 дан 400 градусгача қиздириш лозим бўлади. Одатда ускуна учидаги металл тахминан 500 градусга етганда қизил чўғдек қизиб бошлайди ва бундай юқори ҳароратда металлнинг турли микроорганизмлардан тозаланиши, яъни стерилланиши ҳам таъминланади. Устоз Шаюсуп Шаисламовичнинг жинсий олат бошчасини ҳавфсиз усулда қўлда очиш, кесиладиган тери ортиғини тўғри ўлчаб олиш ва икки терини тикишга эҳтиёж қолдирмайдиган қилиб кесиш услуби алоҳида таҳсинга лойиқ. Шоюсупбобонинг хатна усулларини кенг ёйишда ва яна ҳам такомиллаштиришда биз шогирдлар ҳаракатдамиз ва умид қиламанки, келажакда ушбу хатна усули юртимиз ва дунё мутахассислари томонидан энг оптимал ва қулай усул сифатида тан олинади. Мен шундай устозларим борлигидан фаҳрланаман ва Аллоҳга беҳад шукрлар айтаман.
Шуҳрат Иброҳим ўғли Шерназаров
11.10.2022.